Ես չեմ կարող լույսի մեջ նստել, երբ ժողովուրդս մթության մեջ է.Վիկտոր Համբարձումյան

Բյուրականի աստղադիտարանի աշխատակիցները վրդովվում են, երբ սոցիալական ցանցերում տարածում են Վիկտոր Համբարձումյանի՝ վառարանի մոտ նստած նկարն ու գրում՝ այսպես են ապրել մեր մեծերը:

Ասում են՝ այդ ցուրտ ու մութ տարիներին աշխարհի բոլոր կետերից խնդրում էին, որ Համբարձումյանը գնա իրենց մոտ, բայց նա մերժում էր բոլորին: Անգամ դրսում ապրող որդու ու դստեր մոտ չի գնացել՝ ասելով, որ Հայաստանից ոտքը դուրս չի դնելու:

Վառարանի մոտ նստած այդ նկարը Համբարձումյանի կյանքի վերջին նկարն է եղել:

Խնդիրն այն է, որ հայ աստղագետ և աստղաֆիզիկոս, տեսական աստղաֆիզիկայի հիմնադիրներից մեկը՝ Վիկտոր Համբարձումյանը, ձմռանը բնակվել է իր աղջկա՝ Կարինեի տանը, որը գտնվել է Աշտարակում:

Երբ ՊՆ նախկին փոխնախարար Շիրխանյանը տեսել է, որ Վիկտոր Համբարձումյանը մոմի լույսի տակ նստած է, ոտքերին ցրտից պաշտպանվելու համար ծածկոց է գցել ու այդպես աշխատել, ծատ վատ է զգացել իրեն, ասել է, որ Համբարձումյանի նման մեծությունը չի կարող մութ տեղում ապրել և հորդորել է աշխատակիցներին, որ ամեն ինչ անեն, այսպես ասած՝ «գիծ» քաշեն այնտեղ, գիտնականի տանն անպայման լույս հասցնեն: Այդպես էլ անում են:

Երեկոյան, երբ դուրս է գալիս Համբարձումյանը, տեսնում է, որ շրջապատն ամբողջովին մութ է, իսկ իրենք լույս ունեն: Հարցնում է, թե այս ի՞նչ է կատարվում, մենք ինչո՞ւ լույս ունենք: Երբ բացատրում են, ասում է՝ անջատե՛ք, ես չեմ կարող լույսի մեջ նստել, երբ ժողովուրդս մթության մեջ է:

Աշխարհի առաջին կին դեսպանը հայուհի է եղել

Հայաստանի դիվանագիտությունը, ձգտելով վարել պետության ինքնուրույնություն ապահովող քաղաքականություն, կարևորել է իր ներկայացուցչությունների հաստատումն ինչպես հարևան, այնպես էլ Եվրոպայի և Ասիայի երկրներում։ Հայաստանի Հանրապետությունը իր հռչակումից անմիջապես հետո (1918) դեսպանատներ է հիմնել Պարսկաստանում, Ճապոնիայում և այլուր։

Պաշտոնավարելով դժվարին մի ասպարեզում, հայ դիվանագետներն աչքի են ընկել նաև որպես բազմակողմանիորեն կրթված, հարուստ գիտելիքների և մարդկային բարձր արժանիքների տեր անձնավորություններ։

1920 թ., որպես Իրանում Հ. Բ. Հ.յան դեսպանատան Ա. քարտուղար, նշանակվում է Սուրեն Առաքելյանը (1887-1979)։ Մասնագիտությամμ լինելով իրավաբան և երաժիշտ, նա իր ավանդն ունեցավ նաև երկրի մշակութային կյանքում։ 1922 թ., Առաքելյանի մտահղացմամբ և անմիջական մասնակցությամբ, Թեհրանում հիմնվեց պետական կոնսերվատորիա, որն առաջինն էր Իրանում, ընդհանրապես։ Ավելացնենք, որ այստեղ ևս մանկավարժական գործունեության անցնելուց առաջ Առաքելյանը եղել է Թիֆլիսի երաժշտական ինստիտուտի

տնօրեն։ 1919 թվականից Ճապոնիայում Հայաստանի Հանրապետությունը ներկայացնում էր Դիանա Աբգարը։ Նշենք, որ Եվրոպայի զարգացած երկրները կին դիվանագետ ունեցան միայն տասնյոթ տարի անց։ Այսուհանդերձ, Դիանա Աբգարի մասին քիչ է գրվել, նա գրեթե անհայտ

է ինչպես հայ իրականության մեջ, այնպես էլ օտար շրջանակներում։ Պատճառներից մեկը թերևս այն է, որ նա հիմնականում գրել է անգլերենով, և իր գիտական աշխատությունները,

պատմաքաղաքական ուսումնասիրությունները նույնպես անգլերեն են։ Ուստի, Լևոն Գ. Մինասյանի հրապարակումը, որը նա քաղել է Նոր Ջուղայի (Իրան) տեղեկատուից, ուշագրավ է նրանով, որ նա, Դիանա Աμգարին հանրությանը ներկայացնելուց բացի, առաջին կին դիվանագետին բացահայտում է նաև որպես իր ժողովրդի ճակատագրով անհանգստացած, հայրենասեր մտավորականի։

***

Հայաստանի Հանրապետության օտար երկրներ ուղարկված դիվանագիտական ներկայացուցիչների մեջ իր առանձին տեղն ունի Դիանա Աբգար(յան)ը, որը եղել է Ճապոնիայի Իոկոհամա քաղաքի հյուպատոս, որը և առաջին կին քաղաքական ներկայացուցիչն էր աշխարհի բոլոր պետությունների մեջ։ Վանքի (Նոր Ջուղայի վանքի Ա. Թ.) արխիվում ունենք մի շարք նամակներ՝ գրված Իոկոհամայից՝ ուղղված օրվա

Թեմակալ Առաջնորդին, Համայնական Խորհրդին և Եզնիկ Վարդապետին։

Նա իր գրություններից մեկի մեջ, ուղղված Եզնիկ Վարդապետին, գրել է մի աղոթք և ուղարկել է տպելու օրացույցի մեջ, ինչպես և արտասահմանյան լրագրերում, որպեսզի բոլոր հայերը անգիր անելով խնդրեն Աստծուց, որ Հայաստանի Հանրապետությունը հաստատուն

պահի.

«Ես կամենում եմ այս աղոթքն տարածել հայ ազգի

մեջ, որ ուր որ հայեր կան աղոթեն Աստծուն»։

Որ Հայաստան ազատվի,

Որ Հայոց Հանրապետությունը հաստատուն մնա,

Շնորհյա Տեր և ողորմյա»։

Այս աղոթքից բացի, նա Հայաստանի Հանրապետության առթիվ գրել է նաև մի բանաստեղծություն, որը տպվել է Վանքի 1921 թվի օրացույցի մեջ։

Լևոն Գ. ՄԻՆԱՍՅԱՆ

Ալիք, 1979, 30 հուլիսի

Դիանան ծնվել է Բիրմայում (Մյանմա), արմատներով նորջուղայեցի հայերի սերունդների ընտանիքում, իսկ դպրոց հաճախել է Հնդկաստանում։ 1890թ. ամուսնու հետ տեղափոխվել է Ճապոնիա եւ առաջին տարիներն անցկացրել իր նորակազմ ընտանիքի հոգսերում։ Սակայն 1909թ. Ադանայում սկիզբ առած հայկական ջարդերը նրան մղում են գործի, եւ Դիանան կյանքի մնացած մասը մեծամասամբ նվիրում է հայերի դրության վրա ուշադրություն գրավելու գործին եւ Ճապոնիայում նույնիսկ ապաստարան հիմնում Հայոց ցեղասպանությունից փրկվածների համար։ Իր այս ջանքերը նրան մեծ գնահատանքի են արժանացրել, եւ արդյունքում Հայաստանի առաջին հանրապետության հիմնումից հետո նա նշանակվել է Ճապոնիայում Հայաստանի պատվավոր դեսպան։

Նա թողել է նաեւ գրական մեծ ժառանգություն, այդ թվում՝ գրքեր, պոեմներ եւ նամակներ։ Դիանան իր գրելու ձիրքը ծառայեցրել է նախնյաց երկրում (ուր երբեք չէր եղել) իր ազգակիցներին բաժին ընկած անարդարությունն ու դժբախտությունը ներկայացնելու համար։ Այս ամենի ընթացքում նա որոշակիորեն գործել է նաեւ իբրեւ պետական պաշտոնյա, եւ դա՝ այն ժամանակներում, երբ անգամ ավելի զարգացած երկրների մեծ մասում կանայք նույնիսկ քվեարկելու իրավունք դեռեւս չունեին։ 

Հետաքրքիր փաստ

1923թ. Կանտոյի մեծ երկրաշարժի հետեւանքով Դիանա Աբգարը կորցրել է իր տունն ու ապրուստի մեծ մասը։

Լացը պաշտպանում է սթրեսից

Ճապոնիայում հետզհետե ավելի շատ դպրոցներ և ընկերություններ կոչ են անում աշակերտներին և աշխատակիցներին արտասվել, որպեսզի ազատվեն սթրեսից և պահպանեն հոգեկան առողջությունը։

Lenta.ru-ն հղում անելով The Japan Times-ին՝ գրում է, որ փորձագետների կարծիքով ուրախության կամ տխրության արցունքները օգնում են ազատվել լարվածությունից և հանգստացնում նյարդային համակարգը։

«Լացը մշտական սթրեսից ինքնապաշտպանություն է»,- ասել է ճապոնացի պրոֆեսորը։

Միջին դպրոցում կա ուսուցիչ, ով արդեն ավելի քան հինգ տարի լացի հատուկ դասընթացներ է անցկացում։ Դասերին նա սովորեցնում է մարդկանց, թե ինչպես լացի օգնությամբ ազատվել լարվածությունից։

«Եթե դուք լացում եք շաբաթական մեկ անգամ,  կարող եք ապրել ազատ՝ առանց սթրեսի»,- ասել է նա՝ հավելելով, որ դա ավելի արդյունավետ միջոց է, քան ծիծաղը կամ քունը։

Տոհո համալսարանի իր գործընկերների հետ նա շրջում է երկրով մեկ և լացի օգտակարության մասին դասախոսություններ կարդում։

Ճապոնիայում սթրեսըի պատճառով մարդկանց մահվան աճ է գրանցվել: Մարդիկ հաճախ ինֆարկտ և ինսուլտ են ստանում աշխատավայրում: 

Հետաքրքիր փաստեր՝ պիցցայի մասին

Իտալական խոհանոցի այցեքարտ սննդատեսակը՝ պիցցան, ընդունված ու սիրված է մի շարք երկրներում:

Պիցցայի վերաբերյալ շատ հետաքրքիր փաստեր կան, որոնցից մի քանիսը ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը:

1.1993 թվականին պիցցերիայի «Դոմինո» ցանցը հրաժարվել է կես ժամում սնունդն առաքելու որոշումից, քանի որ առաքիչները հաճախ են վթարի ենթարկվել՝ արագությունը գերազանցելու հետևանքով: Փոխարենն առիթից օգտվել է «Rock n Roll» օնլայն ռեստորանը, որն առաքումն իրականացնում է 90 րոպեում:

2.Իտալիայի նախկին վարչապետ Սիլվիո Բեռլուսկոնին 2005 թվականին համարձակվել է ծաղրել ֆիննական խոհանոցը: Սա դրդել է, որպեսզի ֆիննական Kotipizza պիցցերիաների ցանցը «Berlusconi» անունով պիցցա պատրաստի: 2008 թվականին նրանք անգամ հաղթել են միջազգային մրցույթում՝ 2-րդ և 3-րդ տեղերում թողնելով Իտալիային ու Ավստրիային:

3.2012 թվականին հաքքերներին զայրացրել է  «Papa Johns» ռեստորանի սպասարկումը: Պատվերն ուշացրել են 2 ժամով: Արդյունքում հաքքերները փակել են նրանց կայքը:

4.Lady GaGa-ն 1 միլիոն դոլար է ծախսել՝ հյուրանոցի մոտ հավաքված երկրպագուներին պիցցա հյուրասիրելու համար:

5.Pizza Hut պիցցերիաների ցանցն օնլայն պատվերներ ընդունել է 1994 թվականից: 2001 թվականին նրանք Միջազգային տիեզերական կայան 1 միլիոն դոլարի առաքում են իրականացնում, ու սա շատ լավ գովազդ է լինում նրանց համար:

6.Մոտ կես դար Նյու-Յորքի մետրոյով երթևեկելու համար պահանջվել է պիցցայի մեկ կտորի համար պահանջվող գումար: Տնտեսագետներն անգամ կատակել են՝ սա անվանելով «ի հեճուկս պիցցայի»:

7.«Հասցնել 30 րոպեում» ֆիլմի հիմքում իրական պատմություն է: Պիցցերիաներից մեկի աշխատողը, ով ռումբի պայթյունից է մահացել, հասցրել է թալանել  բանկերից մեկը, իսկ երբ ձերբակալել են՝ ասել է, որ 3 հոգի իրեն բռնել են, պարանոցին պայթուցիկ տեղադրել ու ստիպել գողություն կատարել: 

8.Գոյություն ունեն DVD սկավառակներ, որոնք ունեն պիցցայի տեսք, իսկ գործածելիս անգամ հոտն է գալիս:

9.Ալյասկայում պիցցան առաքում են ուղղաթիռով կամ ինքնաթիռով:

Ագարակի բրոնզեդարյան բնակատեղին

Հարգելի՛ ընթերցող, մենք ժամանակ առ ժամանակ փորձում ենք ներկայացնել Հայաստան աշխարհի պատմամշակութային արժեքները: Մեր ուշադրության կենտրոնում այս անգամ Ագարակի բրոնզեդարյան բնակատեղին է (Ք.ա 3-րդ հազ.1-ին կես, Ք.հ XVI-XVIII դդ):

Այն գտնվում է Արագած լեռան  հարավարևելյան ստորոտին: Կուր-արաքսյան մշակույթի բազմաշերտ հուշարձան է, շրջակայքն ամբողջությամբ պատված է ժայռափոր և քարակոփ կառույցների հսկայածավալ համալիրներով: Հիմնական շինությունները քարաշեն, կլոր կացարաններ են՝ շարված տուֆի խոշոր քարերով: Տեղում մետաղագործության մասին են վկայում հայտնաբերված անագային բրոնզի ձուլածոն, բրոնզից պատրաստված իրերը՝ դանակի շեղբ, բիզ և այլն: Գտնվել են նաև վանակատից, կայծքարից բազալտից, հրաբխային ապակուց և գետաքարերից պատրաստված առարկաներ, որոնք ունեցել են բազմաբնույթ կիրառական նշանակություն: 

Առանձնակի հետաքրքրություն են ներկայացնում հայտնաբերված թրծակավե մարդակերպ և կենդանակերպ արձանիկները, սայլանիվների մասերը, շան, կովի, ոչխարի, այծի, ցլի ոսկորները, 2 ժայռապատկերները և այլն: Հնավայրում բացվել է Վանի թագավորության շրջանի ժայռափոր դամբարան, որն Արաքս գետից հյուսիս ընկած տարածքում արձանագրված առաջին հուշարձանն է:

Պեղված հարուստ նյութերը վկայում են տեղում զարգացած երկրագործության և անասնապահության մասին:

Նշենք, որ պեղումներն իրականացվել են ՀՀ ԳԱԱ Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի արշավախմբի կողմից 2001-2008թթ.:

h